Hoe het ontstaat en waarom het blijft terugkomen
Iedereen kent angst. het is een normaal alarmsysteem van het lichaam dat bedoeld is om ons te beschermen tegen gevaar. Dat systeem is nuttig als er écht iets dreigt. Soms raakt het overgevoelig afgesteld. Dan gaat het alarm ook af terwijl er geen direct gevaar is.
Misschien herken je dit:
– voortdurend gespannen zijn;
– bang zijn om de controle te verliezen;
– piekeren over wat er mis kan gaan;
– situaties vermijden;
– moeilijk ontspannen;
– hartkloppingen, benauwdheid of duizeligheid;
– bang zijn voor de volgende paniekaanval;
– steeds alert zijn op signalen van onrust in je lichaam.
Veel mensen merken dat angst langzaam steeds meer ruimte inneemt. Eerst vermijd je misschien één situatie. Daarna nog één. Uiteindelijk gaat angst bepalen wat je wel en niet meer doet. Je wereld, je leven wordt steeds kleiner.
Het lastige is: hoe harder je probeert de angst weg te krijgen, hoe sterker die terugkomt.
De spelregels van angst
In het boek Angstvrij van Robert L. Leahy wordt mooi beschreven dat angst volgens bepaalde “spelregels” werkt. Algemene spelregels zijn:
- Signaleer gevaar. Spoor zo snel mogelijk gevaren op, zodat je ze kunt uitschakelen of ontvluchten.
- Overdrijf het gevaar. Het gevaar automatisch interpreteren als een complete ramp.
- Probeer de situatie te beheersen. Probeer je angst onder controle te houden door alles om je heen onder controle te houden.
- Vermijd of ontvlucht de situatie. Alternatief voor stap drie is de situatie alvast maar te vermijden, of, als het wel gebeurt, zo snel mogelijk te o
ontvluchten. - Belangrijkste van alles is: Hoe meer je angst probeert te controleren, vermijden of bestrijden, hoe sterker het angstsysteem actief blijft.
Dat klinkt misschien vreemd, maar psychologisch is het goed te verklaren.
Stel dat iemand in een supermarkt plots spanning of paniek voelt. Het lichaam reageert met snellere ademhaling en hartslag, misschien benauwdheid of een gevoel van controleverlies. De natuurlijke reactie is dan vaak:
– snel weggaan;
– geruststelling zoeken;
– voortdurend controleren hoe het voelt;
– situaties gaan vermijden;
– nadenken/piekeren over hoe je een volgende aanval kunt voorkomen.
Op korte termijn geeft dat opluchting. Het brein leert ondertussen iets anders:
Zie je wel! Die supermarkt is ‘gevaarlijk’. Gelukkig ben je weggegaan. En, ga er vooral niet meer naar toe.
En zo blijft de angst bestaan. En komt er allerlei gedrag bij om dat vervelende gevoel te voorkomen. Díe supermarkt is eng, maar als het daar gebeurt, dan kan het ook in die andere gebeuren. Dus dan daar ook maar niet naar toe.
Waarom angst steeds groter kan worden
Ons brein is gemaakt om gevaar te onthouden. Zeker wanneer de emoties hoog oplopen. Daardoor kunnen steeds meer situaties gekoppeld raken aan angst. Mensen gaan zich dan aanpassen aan de angst:
– ze vermijden bepaalde plekken;
– ze zeggen afspraken af;
– zoeken steeds zekerheid;
– controleren hun lichaam telkens weer;
– proberen spanning koste wat kost te voorkomen.
Dat is begrijpelijk. Alleen krijgt het brein hierdoor nooit de kans om opnieuw te leren dat de situatie eigenlijk veilig genoeg is.
En zo ontstaat een vicieuze cirkel:
– de angst blijft bestaan;
– het vertrouwen in jezelf neemt af;
– het leven draait steeds meer om voorkomen en controleren.
Angst betekent niet dat er iets mis is met je
Veel mensen schamen zich voor angstklachten of vinden zichzelf zwak. Dat is meestal onterecht. Angst is geen teken van zwakte, maar een beschermingssysteem dat te scherp is afgesteld is geraakt.
Vaak spelen eerdere ervaringen, langdurige stress, perfectionisme, overbelasting, opvoeding of nare gebeurtenissen daarin mee. Soms ontstaat angst geleidelijk. Soms begint het na een stressvolle periode, burn-out, verlieservaring of een eerste paniekaanval.
De angst zelf is meestal niet het echte probleem. Het probleem ontstaat doordat iemand steeds meer gaat vermijden, terugtrekken, controleren of vechten tegen de angst.
Hoe herstel er uit ziet
Herstel betekent niet dat je nooit meer angst voelt. Het betekent vooral:
– begrijpen hoe angst bij jou werkt;
– stoppen met voortdurende strijd tegen angst;
– opnieuw vertrouwen krijgen i jezelf en je lichaam;
– stap voor stap weer vrijheid ervaren.
Angst kan verrassend snel afnemen wanneer je begrijpt hoe het systeem werkt en je leert anders om te gaan met spanning en vermijding.
Bij Psycholoog op Wielen kijken we samen naar hoe jouw angst precies werkt. Welke situatie triggeren het? Welke gedachten spelen mee? Wat doe je vervolgens om met de angst en spanning om te gaan? En vooral: hoe doorbreekt je die cirkel op een manier die bij jou past?
Dat kan in de (mobiele) praktijkruimte, online, bij jou thuis of wandelend in de natuur. Soms is praten tijdens een wandeling gemakkelijker dan tegen over elkaar in een spreekkamer. En de combinatie van beweging, rust, ruimte kunnen helpen om letterlijk en figuurlijk weer in beweging te komen.
Je hoeft angst niet eerst ‘onder controle’ te krijgen voordat je stappen kunt zetten.
Herken je dit en spreekt dit je aan? Bel (06 128 32052). een afspraak i zo gemaakt. Geen wachtlijst, geen verwijzing, geen gedoe met verzekeraars.